Zelf Paddenstoelen Kweken met Kweekzakken en Broed – De Complete Gids
Gepubliceerd door Fryslân Fungies | Leeuwarden
Ooit gedacht: kan ik dat eigenlijk zelf? Ja. Dat kan. 🍄
Paddenstoelen kweken met substraatzakken en broed is de methode die hobbykwekers wereldwijd gebruiken om thuis serieuze oogsten te halen. Het vraagt wat kennis, wat geduld en de juiste materialen — maar als het lukt, is de voldoening enorm.
In deze gids leggen we stap voor stap uit hoe je zelf paddenstoelen kweekt met behulp van kweekzakken en los broed. We behandelen de populairste soorten: oesterzwam, shiitake, koningsoesterzwam, pruikzwam (Lion’s Mane) en reishi. Van substraatkeuze tot de eerste oogst — hier is alles wat je moet weten.
Wat heb je nodig om paddenstoelen te kweken in kweekzakken?
Voordat je begint, even de basis. Dit zijn de vier dingen die je écht nodig hebt:
- Kweekzakken – autoclaveerbare PP-filterzakken (zoals onze G-type zakken van 39×49 cm)
- Broed – mycelium van de paddenstoel die je wilt kweken
- Substraat – de voedingsbodem waarop het mycelium groeit
- Sterilisatie- of pasteurisatiemiddel – autoclaaf, snelkookpan of oven
Heb je dit bij elkaar? Dan kun je beginnen. ✨
Wat is broed en hoe werkt het?
Broed — ook wel spawn of mycelium spawn genoemd — is het startmateriaal voor het kweken van paddenstoelen. Vergelijk het met zaaigoed in de moestuin: zonder zaaigoed geen oogst.
Broed bestaat uit een dragermateriaal (meestal graan of houtmateriaal) dat volledig doorgroeid is met het mycelium van een specifieke paddenstoel. Dat mycelium — het witte netwerk van schimmeldraden — verspreidt zich vanuit het broed door je substraat. Zodra het substraat volledig gekoloniseerd is, verschijnen vanzelf de eerste paddenstoelen.
Elke paddenstoensoort heeft zijn eigen broed. Bij Fryslân Fungies bieden we los broed aan voor oesterzwam, shiitake, koningsoesterzwam, pruikzwam en reishi.
Wat is een substraatzak en waarom gebruik je die?
Een substraatzak — of kweekzak — is een hittebestendige plastic zak waarin je je substraat steriliseert én je kweek uitvoert. Onze filterzakken zijn gemaakt van polypropeen (PP) en bestand tegen temperaturen tot 123°C, waardoor ze geschikt zijn voor gebruik in een autoclaaf of snelkookpan.
Het ingebouwde G-type filter is essentieel: het laat lucht door maar houdt bacteriën en schimmelsporen buiten. Zo kan het mycelium ademen tijdens de kolonisatie, zonder dat er besmetting van buitenaf optreedt.
Stap 1: Kies je substraat op basis van de paddenstoelsoort
Niet elke paddenstoel groeit op hetzelfde substraat. Dit is meteen één van de belangrijkste keuzes die je maakt.
Oesterzwam (Pleurotus ostreatus)
Oesterzwammen zijn de meest vergevingsgezinde kwekers. Ze groeien op bijna alles wat plantaardig is. Stro is het klassieke substraat: goedkoop, makkelijk te pasteuriseren en snel gekoloniseerd. Zaagsel van loofhout werkt ook uitstekend.
Koningsoesterzwam (Pleurotus eryngii)
De koningsoesterzwam is kieskeuriger. Hij doet het het beste op een mix van hardhouten zaagsel (beuk of eik) aangevuld met tarwezemelen, sojahullen, bietenpulp of een andere voedingsbron met een hoog stikstof gehalte. Vermijd stro — dat geeft te weinig voeding voor deze soort.
Shiitake (Lentinula edodes)
Shiitake is een echte houtliefhebber. Het beste substraat is een mix van hardhouten zaagsel (eik of beuk) met tarwezemelen, sojahullen of rijstzemelen. De kolonisatietijd is langer dan bij oesterzwam — reken op 6 tot 12 weken. Maar het geduld wordt beloond met volle, vlezige paddenstoelen.
Pruikzwam / Lion’s Mane (Hericium erinaceus)
Lion’s Mane groeit het beste op hardhouten zaagsel, bij voorkeur beuk of eik, aangevuld met een kleine hoeveelheid tarwezemelen, sojahullen of bietenpulp. Deze soort is gevoelig voor CO₂ en heeft veel frisse lucht nodig tijdens de fruitfase.
Reishi (Ganoderma lucidum)
Reishi is de traagste van allemaal. Het substraat? Hardhouten zaagsel, net als shiitake. Maar reishi heeft weken tot maanden nodig om een zak volledig te koloniseren. Geduld is hier geen deugd — het is een vereiste. Als je reishi weinig verse lucht geeft, zullen er lange stelen groeien, in de vorm van een hertengewei. Als je ze veel verse lucht (O2) geeft zal deze schelpen vormen en uiteindelijk ook veel sporen loslaten.
De makkelijkste vorm (volgens ons) is om de reishi een lange tijd in de kweekzak te laten groeien. Je hoeft je dan niet druk te maken over de luchtvochtigheid.
Stap 2: Substraat mengen en vullen
Mix je substraat goed door voordat je de zakken vult. Een veelgebruikte basisratio voor hardhouten substraat:
- 70% hardhouten zaagsel (beuk, eik, esdoorn)
- 30% tarwezemelen of rijstzemelen (voor extra voeding)
- Vochtgehalte: 60–65% – het substraat moet samendrukbaar zijn maar geen water afgeven als je het stevig knijpt
Voor stro (oesterzwam):
- Hak stro in stukken van 5–10 cm
- Pasteuriseer in plaats van steriliseren (zie stap 3)
- Geen extra toevoegingen nodig
Vul de zakken voor twee derde — zo is er ruimte voor het mycelium om te groeien en blijft de zak hanteerbaar. Onze substraatzakken van 39×49 cm zijn geschikt voor 2 tot 5 liter substraat.
Stap 3: Steriliseren of pasteuriseren
Dit is de stap die het verschil maakt tussen succes en een zak vol groen schimmel. 🌿
Steriliseren (voor hardhouten substraten)
Gebruik een autoclaaf of snelkookpan om het substraat te steriliseren bij minimaal 121°C gedurende 2,5 tot 3 uur. Onze PP-kweekzakken zijn bestand tot 123°C en zijn hiervoor perfect geschikt.
Laat het substraat na het steriliseren volledig afkoelen — minstens tot kamertemperatuur, bij voorkeur tot onder de 25°C — voordat je gaat inoculeren. Inent je te vroeg? Dan dood je het mycelium in het broed. Als het substraat nog enigszins warm aanvoelt, wacht dan absoluut met het enten, dit kan soms meer dan 24 uur duren.
Pasteuriseren (voor stro)
Stro hoeft niet gesteriliseerd te worden — pasteurisatie is voldoende. Dompel het stro 1 tot 1,5 uur onder in water van 70–80°C. Laat het daarna uitlekken en afkoelen. Dit doodt de meeste concurrerende organismen maar behoudt een gezond microbioom dat de oesterzwam juist helpt.
Stap 4: Inoculeren – broed mengen met substraat
Nu het spannende deel. ✨
Werk zo schoon mogelijk: was je handen grondig, gebruik bij voorkeur latex handschoenen en werk in een zo stofvrij mogelijke ruimte. Hoe minder besmetting in dit stadium, hoe groter je kans op succes.
Hoe inoculeer je?
- Open de zak (of maak een kleine opening via de bovenkant)
- Voeg je broed toe — een gangbare ratio is 10–20% broed op het gewicht van het substraat
- Meng het broed goed door het substraat
- Sluit de zak goed af — vouw hem dicht en gebruik een clip, hechtapparaat of hittelijm
Hoe meer broed je gebruikt, hoe sneller de kolonisatie en hoe kleiner de kans op besmetting. Voor beginners raden we 20% aan.
Stap 5: Kolonisatie – wachten en opletten
Nu begint het wachten. De zak gaat een warme, donkere plek op — en het mycelium doet zijn werk.
Ideale omstandigheden per soort:
| Soort | Kolonisatietemperatuur | Kolonisatietijd |
|---|---|---|
| Oesterzwam | 20–25°C | 2–4 weken |
| Koningsoesterzwam | 22–26°C | 3–5 weken |
| Shiitake | 22–27°C | 6–12 weken |
| Pruikzwam (Lion’s Mane) | 18–24°C | 3–5 weken |
| Reishi | 24–28°C | 8–16 weken |
Waar let je op tijdens de kolonisatie?
- Wit mycelium dat zich verspreidt door de zak = goed teken 👍
- Groen, zwart of roze verkleuring = besmetting, zak weggooien
- Gele vloeistof (metaboliet) = normaal, geen reden tot paniek
- Warmte in de zak = actief mycelium, ook goed
Licht is niet nodig tijdens kolonisatie. Ventilatie ook niet — de filterzak regelt dat zelf.
Stap 6: Fruiting initiëren – paddenstoelen laten verschijnen
Zodra de zak volledig wit is en het substraat stevig aanvoelt, is het tijd voor de volgende fase: fruiten (vruchtvorming).
Dit doe je door de omstandigheden te veranderen:
- Temperatuur verlagen naar 16–20°C (afhankelijk van de soort)
- Verse lucht toevoegen – open de zak of snij een kruis van 5–10 cm in de zijkant
- Luchtvochtigheid verhogen naar 85–95% — benevelen 2–3x per dag
- Licht geven – 12 uur indirect daglicht (dit kan gewoon daglicht van buiten zijn, of een lamp, de paddenstoelen hebben geen speciaal licht nodig)
Voor shiitake kun je de vruchtvorming extra stimuleren door het blok 12–24 uur in koud water te leggen. Dit simuleert regen en triggert de paddenstoelen om te verschijnen. Ook is het voor het fruiten van shiitake paddenstoelen het beste om de gehele zak weg te halen, in plaats van slechts een aantal inkepingen in de zak te maken. Zo zal het hele blok volgroeien met shiitake paddenstoelen.
Stap 7: Oogsten
En dan: de eerste paddenstoelen! 🎉
Oogst altijd vlak voordat de hoedjes volledig openkrullen. Op dat moment zijn ze op hun smakelijkst en langst houdbaar. Wacht je te lang, dan komen de sporen vrij — en dan worden de paddenstoelen droog en minder lekker.
Snij de paddenstoelen af bij de basis met een scherp mes, of draai ze voorzichtig los met een draaiende beweging.
Na de eerste oogst kun je de zak laten herstellen en een tweede en soms derde flush verwachten. Benevelen en geduld — dan volgt er meer.
Veelgemaakte fouten bij het kweken in kweekzakken
Eerlijk is eerlijk: de eerste kweek gaat niet altijd perfect. Dit zijn de meest voorkomende problemen:
Groene of zwarte schimmel in de zak Besmetting tijdens het inoculeren. Oorzaak: te weinig hygiëne, substraat dat besmet is of nog niet volledig afgekoeld was. Gooi de zak weg en begin opnieuw.
Mycelium groeit niet verder Mogelijk te koud, te warm of het broed was niet vers genoeg. Controleer de temperatuur en gebruik altijd vers broed.
Paddenstoelen worden lang en dun Te weinig frisse lucht en te veel CO₂. Vergroot de opening in de zak of benevelen vaker met frisse lucht.
Geen vruchtvorming na volledige kolonisatie Fruiting wordt getriggerd door verandering van omstandigheden. Verlaag de temperatuur, zorg voor voldoende luchtvochtigheid en zorg voor meer ventilatie.
Welke soort is het meest geschikt voor beginners?
Eerlijk antwoord: als je net begint met kweken in kweekzakken, start dan met oesterzwam. Snel te koloniseren, vergevingsgezind met het substraat en een korte doorlooptijd van zaad tot oogst.
Wil je meer uitdaging? Ga dan voor shiitake of Lion’s Mane. Reishi is voor de echte gedulddigen onder ons — maar het resultaat is ook bijzonder.
Combineer ons broed met onze kweekzakken
Bij Fryslân Fungies verkopen we los broed én de bijpassende kweekzakken. Zo weet je zeker dat de materialen op elkaar afgestemd zijn — want wij gebruiken ze zelf ook in onze kwekerij in Leeuwarden.
Nog nooit gekweekt en even rustig beginnen? Check dan onze kweeksets en growkits — die nemen je het hele technische stuk uit handen.
Veel kweekplezier! 🍄🌍
Fryslân Fungies | Zwettestraat 29-6, 8912 AV Leeuwarden | info@fryslanfungies.nl | www.fryslanfungies.nl
Hoe weet ik of mijn kweekzak goed gekoloniseerd is?
Gezond mycelium ziet er wit en draderig uit, en verspreidt zich gelijkmatig door het substraat. De zak voelt stevig aan als het substraat volledig doorgroeid is. Let op: Lion’s Mane mycelium is dunner en waziger dan dat van oesterzwam — dat ziet er soms uit alsof het nog niet goed doorgroeit is, maar dat is normaal.
Wat is het verschil tussen steriliseren en pasteuriseren?
Steriliseren (via autoclaaf of snelkookpan bij 121°C) doodt alles in het substraat — inclusief bacteriesporen. Dat is nodig bij voedselrijke substraten zoals zaagsel met zemelen. Pasteuriseren (70–80°C, 1–1,5 uur) doodt de meeste schadelijke organismen maar behoudt nuttige bacteriën. Dat is voldoende voor stro, en eigenlijk ook beter voor de oesterzwam.
Hoe lang kan ik broed bewaren?
Bewaar broed altijd in de koelkast, maar vries het nooit in. De meeste soorten zijn minimaal 2–3 maanden houdbaar als de zak gesloten blijft. Zodra je de zak opent, gebruik het dan zo snel mogelijk — een open zak is kwetsbaar voor besmetting.
Hoeveel broed heb ik nodig per kweekzak?
Een goede vuistregel is 10–20% broed ten opzichte van het gewicht van je substraat. Meer broed betekent snellere kolonisatie en minder kans op besmetting. Zeker als beginnende kweker raden we 15–20% aan. Meer mag altijd — minder is riskanter.
Mijn zak wordt groen of zwart — wat nu?
Groen is vrijwel altijd Trichoderma, een snelgroeiende schimmel die concurreert met je mycelium. Zwart en roze zijn andere besmettingen. Doe de zak meteen in een gesloten vuilniszak en gooi hem weg — ver van je andere zakken. Daarna: werkplek desinfecteren en opnieuw beginnen met extra hygiëne.
Kan ik een kweekzak meerdere keren gebruiken?
Nee. Kweekzakken zijn eenmalig. Na gebruik kunnen er sporen of bacteriën in het materiaal achterblijven die je volgende kweek besmetten. Gebruik altijd nieuwe zakken voor elke batch.
Waarom groeit mijn mycelium niet verder?
De meest voorkomende oorzaken zijn: te lage temperatuur, substraat dat te nat of te droog is, of broed dat te oud was. Controleer ook of de zak goed afgesloten is en of het filter niet geblokkeerd is. Een beetje geduld helpt ook — sommige soorten starten langzamer dan je verwacht.
Hoeveel oogsten kan ik uit één zak halen?
De meeste soorten geven 2 tot 3 flushes (oogsten) per zak. De eerste flush is altijd de grootste. Na elke oogst laat je de zak minimaal 1–2 weken rusten, benevelen en dan start de volgende ronde. Meer dan 3 flushes is vaak niet haalbaar en/of de moeite waard om hier op te wachten.
Mijn paddenstoelen worden lang en dun in plaats van dik en compact — wat doe ik fout?
Te veel CO₂ en te weinig frisse lucht. Zorg dat je kweekruimte voldoende zuurstof bevat. Dit geldt vooral voor Lion’s Mane, die hier extra gevoelig voor is.
Kan ik het gebruikte substraat na de kweek nog ergens voor gebruiken?
Ja! Uitgegroeid substraat is uitstekend compost of mulch voor de tuin. Het mycelium heeft het materiaal al voorverteerd, waardoor de voedingsstoffen makkelijk opneembaar zijn voor planten. Circulair en nuttig. ♻️
Is kweken in kweekzakken geschikt voor beginners?
Eerlijk antwoord: het vraagt meer technische kennis dan een kant-en-klare kweekset. Je moet zelf steriliseren, inoculeren en de juiste omstandigheden creëren. Heb je nog nooit paddenstoelen gekweekt? Begin dan met onze kweeksets — die nemen je het technische deel volledig uit handen. Ben je klaar voor de volgende stap? Dan is zelf substraat maken en pasteuriseren of steriliseren de way to go.
