Winkelwagen

Op moestuinschaal oesterzwammen kweken op je op je eigen koffiedik: Low-Tech & Low Budget

 

Duurzamer leven, duurzamer ondernemen. Het zijn zaken waar steeds meer mensen mee bezig zijn. Minder vliegen, zonnepanelen aanschaffen, minder lang douchen, lokaal voedsel kopen. We zijn er allemaal wel mee bezig.

Om je op een unieke manier te helpen met verduurzamen nemen we je mee in de wereld van paddenstoelen. We leren je hoe je zelf oesterzwammen kweekt en hoe dit bijdraagt aan jouw duurzaamheidsambities. Zowel voor jou thuis als in het bedrijfsleven.

Paddenstoelen zijn fantastische organismen. Het zijn de opruimers van de natuur, spelen een belangrijk rol in het ecosysteem en ze komen in miljoenen soorten voor. Van de gewone champignon tot magische ‘’glow in the dark’’ paddenstoelen.

Naast hun fantastische eigenschappen zijn zo ook nog eens gemakkelijk te kweken. Op kleine schaal met bijvoorbeeld een Growkit, maar ook op moestuin schaal waarmee je grotere hoeveelheden paddenstoelen zelf kweekt.

Deze blog gaat over verduurzamen thuis en in jouw bedrijf door je eigen koffiedik te gebruiken voor het kweken van oesterzwammen. Je maakt hierbij gebruik van alledaagse materialen. Low Tech en Low Budget. Zowel voor de enthousiaste thuiskweker als voor de horecaondernemers, camping eigenaar, chef-kok of wie dan ook.

Welke paddenstoelen kan je zelf kweken? 

Maar welke paddenstoel kan je zelf het gemakkelijkst kweken? Wij adviseren hiervoor om te starten met de oesterzwam. Deze is namelijk van alle soorten paddenstoelen het gemakkelijkst te kweken.

Wist je dat er drie soorten oesterzwammen zijn? De grijze oesterzwam is de meest bekende en deze tref je ook in de Nederlandse bossen. Maar kende je de tropische roze oesterzwam (pleurotus Djamor) en de gele (pleurotus citrinopileatus) al? Deze spot je voornamelijk in de Aziatische tropen!

Thuis oesterzwammen kweken 

Om zelf paddenstoelen te kweken moet je natuurlijk enige kennis hebben van hoe paddenstoelen in de natuur groeien. Je bootst namelijk de natuur na tijdens het kweekproces.

Iedereen weet, paddenstoelen spot je voornamelijk in de herfst. Dus ze houden van een vochtig klimaat. Dat klopt, maar daarmee is nog niet alles gezegd. Want voordat je de vruchtlichamen van de paddenstoel kunt spotten is er in de maanden ervoor van alles gebeurt.

Paddenstoelen, en in het bijzonder oesterzwammen, groeien namelijk op houtachtig materiaal. Wanneer een boom omvalt, zien schimmels hun kans schoon om het ‘’cellulose’’ in de boom te koloniseren met hun ‘’mycelium’’ netwerk. Zo breken ze de boom af en voeden ze de bodem van het bos.

Dus als je zelf paddenstoelen gaat kweken boots je deze condities na.

Paddenstoelen kweken op substraat

Om te beginnen met paddenstoelen kweken moet je weten welk ”substraat” je gaat gebruiken om de paddenstoelen op te kweken.

Er zijn verschillende mogelijkheden die je thuis kan uitproberen. Voor alle mogelijke substraten zijn er voor- en nadelen te bedenken. Dus wat is nou het beste bodem voor het kweken van paddenstoelen?

Paddenstoelen op stammetjes kweken

Heb je stammetjes hout liggen in de tuin? Dan kan dit worden geënt met deuvels. Een nadeel aan stammetjes is dat het aanzienlijk langer duurt voordat je je paddenstoelen kunt oogsten. Dit kan wel jaren duren, terwijl bij teelt op stro en koffiedik dit slechts enkele weken zijn.

Paddenstoelen kweken op stro 

Specifiek oesterzwammen groeien o.a. goed op stro. Stro is overal wel te vinden, van de dierenwinkel op de hoek tot de boer buiten de stad. Het is niet duur, maar reken wel een vergoeding voor de boer;)

Stro is echter pas bruikbaar wanneer het ‘’gepasteuriseerd’’ is. Dit kan je bijvoorbeeld behalen door het af te spoelen met kokend water. Hiermee worden aanwezige schimmels en bacteriën gedood, zodat het mycelium van jouw paddenstoel vrij spel heeft.

Oesterzwammen kweken op koffiedik 

Oesterzwam kweken op koffiedik heeft enkele voordelen ten opzichte van de bovengenoemde substraten. Namelijk, het is een uitbundig beschikbare grondstof. Daarnaast is het tijdens het koffiezetten gepasteuriseerd. Hier hoef je dus geen eigen faciliteiten voor op te zetten. Overal waar je koffiedrinkt: in de stad of bij jou op kantoor of bedrijfslocatie is er dus altijd gratis substraat aanwezig!

Op koffiedik oesterzwammen kweken is gemakkelijk, Low-Tech en Low-Budget.

De kansen van koffiedik

Je zou het wellicht niet zeggen maar koffiedik is een bijzonder materiaal. Hoewel het doorgaans een status heeft van ‘’afval”, spreken wij liever van ‘’het Zwarte Goud’’. En dat is niet zonder reden!

Koffiedik bevat zeer waardevolle bestanddelen zoals oliën en oesterzwammen groeien er heel goed op.

En toch vindt jaarlijks het koffiedik van een miljoen kilo koffiebonen zijn weg naar de afvalbak, waarna het in de verbrandingsoven gaat. Eeuwig zonde, als je het ons vraag!

Ben jij horeca ondernemen, chef-kok, facilitair medewerker, of enthousiasteling over duurzaamheid? Dan nodigen we je van harte uit om eens te kijken naar de waarde van het koffiedik wat bij jou op locatie of in de omgeving vrij komt. Lokaal beschikbaar koffiedik levert je zo heerlijke oesterzwammen op.

Koffiedik

Wat is de waarde van jouw eigen koffiedik?

Om de waarde van je eigen koffiedik te bepalen nemen we het kweken van oesterzwammen onder de loep. We zien dat ca. 20% van de massa van het koffiedik kan worden omgezet naar oesterzwammen. Ben je benieuwd wat de potentiële oogst is van het koffiedik bij jou op locatie? Vul de onderstaande formule eens in om te berekenen wat er jaarlijks gekweekt kan worden op jouw eigen koffiedik:

Kilo koffiebonen geconsumeerd per jaar x 2 (aanwezig water in koffiedik verhoogd de massa) x 20% = kilo oesterzwammen.

Je kunt dit financieel uitdrukken, maar interessanter vinden wij de milieuwinst.

Namelijk, voor iedere kg koffiedik die we benutten voor het kweken van oesterzwammen wordt er 4 kg CO2 bespaard! De besparing behalen we o.a. doordat het koffiedik niet verbrandt wordt, niet wordt getransporteerd naar afvalverbrandingsovens en CO2 wordt vastgelegd in de bodem.

Om een stapje verder te gaan: Oesterzwammen zijn daarnaast een uitstekende vleesvervanger. Qua voedingswaarde en vlezige structuur komen ze erg in de buurt van vlees. Het grote verschil zien we vooral in de milieu impact. Namelijk, de productie van een kilo oesterzwammen heeft wel een 1000 maal lagere CO2 uitstoot en een 100 maal lagere waterverbruik ten opzichte van een kilo rundvlees.

Zelf oesterzwammen kweken op moestuin schaal uitgelegd 

Fryslân Fungies wil iedereen met duurzame ambities inspireren om het verschil te maken door al het beschikbare koffiedik te benutten voor het kweken van oesterzwammen en motiveren om meer oesterzwammen te consumeren in plaats van vlees.

In deze blog vertellen we je alles over hoe je op je eigen faciliteiten oesterzwammen kweekt op het koffiedik op lokaal voorradig koffiedik.

Wat heb je nodig om op ‘’moestuin’’ schaal oesterzwammen te kweken op koffiedik?

Alle benodigdheden voor het kweken van oesterzwammen op moestuin schaal lichten we hieronder toe.

– Kweekruimte

– Emmers om koffiedik in te verzamelen

– Emmers om oesterzwammen in te kweken

– Tuinschepje

Oesterzwam broed

Ademende tape 

Kweekruimte

Allereerst moet je beschikken over een kweekruimte. De ruimte hoeft niet aan veel eisen te voldoen. Bijvoorbeeld een kelder, schuurtje, kweektent/ kas kan al volstaan. Er zijn echter enkele omstandigheden waar rekening mee gehouden moet worden.

Temperatuur 

Oesterzwammen houden van gematigde temperatuur. Een schommelende temperatuur van 15 tot 20 graden is ideaal. Beschik je enkel tot een ruimte op kamertemperatuur? Dan is dat geen probleem.

Neem als vuistregel: Hoe dichter in de buurt van een natuurlijke situatie je kan komen, hoe beter.

Maar de oesterzwam is vergevingsgezind en groeit bijvoorbeeld ook gewoon op kamertemperatuur. Bij koudere temperaturen vormen ze echter stevigere vruchtlichamen.

Vochtigheid

We zien paddenstoelen voornamelijk groeien in de herfst en dus wil je dat nabootsen. Een vochtiger omgeving vinden ze prettig. We adviseren om gebruik te maken van een luchtbevochtiger en deze periodiek aan te zetten met een tijdschakelaar. Indien je die niet voorhanden hebt adviseren we om regelmatig te spuiten met een plantenspuit.

Wanneer de ruimte minder vochtig is zullen de zwammen sneller uitdrogen. Ze zijn dan net zo eetbaar, maar vormen minder grote trossen dan in een vochtigere omgeving.

Luchtcirculatie 

De oesterzwammen produceren CO2 en hebben zuurstof nodig om te fruiten. Hierom moet er verse lucht je ruimte in kunnen. Regelmatig de deur van de ruimte openen, deur op een kier zetten of het installeren van een badkamer afzuiging zorgt ervoor dat de oesterzwammen mooi tot bloei komen.

Licht

Bovendien hebben de oesterzwammen licht nodig om vruchtlichamen te vormen. Veel licht is er niet nodig, want in de schemer, zoals de bodem van het bos groeien ze prima.

Komt er daglicht in je kweekruimte? Dan hoef je er niks aan te doen. Anders voldoet een bureaulamp of wandlamp ook.

Stellingkasten

Richt de ruimte in met stellingkast(en), of planken waar je de emmers met substraat netjes in kan bewaren.

Beschikbare ruimte

Wellicht ten overvloede, maar hoe meer ruimte er is, hoe meer koffiedik benut kan worden en hoe meer oogst er zal zijn.

Ter illustratie, de FungiFarm heeft een afmeting van 200 x 100 x 60 cm en verwerkt wekelijks zo’n 15 kg koffiedik naar ca. 2 á 3 kilo oesterzwammen per week.

Beschik je niet over een dergelijke ruimte, of wil je het kweekproces meer zichtbaar maken voor medewerkers, klanten of gasten? Dan nodigen we je uit om een kijkje te nemen naar de FungiFarm.

Kweekmateriaal 

Als de ruimte is ingericht kan je de benodigde kweekmaterialen verzamelen en inkopen!

Emmers

Wij raden aan om de oesterzwammen te kweken in (afgedankte) afsluitbare emmers. Dank aan frituurvet- of mayonaise emmers. Deze vind je dagelijks bij de lokale horeca. Het advies is emmers met een inhoud van 3 tot 10 L.

Voorzie deze van enkele gaten (ca. 1,5 cm diameter) waarover ademende tape geplakt wordt. Uit deze gaten groeien straks de oesterzwammen. Emmers van 3 L hebben aan 4 gaten genoeg. Emmers met een grotere inhoud kunnen 6 tot 8 gaten gebruiken.

Benodigdheden om koffiedik te mengen met oesterzwam-broed 

Wanneer je grotere hoeveelheden koffiedik gaat verwerken adviseren wij om een grote emmer/speciekuip of kleine cementmolen aan te schaffen.

Verder is een tuinschep nodig om je substraat in de emmers te scheppen.

Koffiedik 

Verzamel koffiedik uit je koffiemachines, of vraag het bij een lokaal koffiezaak. Bewaar dit zo schoon mogelijk. Dat wil zeggen: houd het ten alle tijden in een afgesloten emmer voor gebruik en verwerk het bij voorkeur binnen 1 á 2 dagen tot substraat.

Koffiedik wat ouder is of wordt vervuild met bijvoorbeeld ander afval kan gecontamineerd raken met Trichoderma (groene schimmel). Dit wil je voorkomen omdat dit jou oogst kan doen mislukken!

Oesterzwam-broed en ademende tape inkopen 

Het oesterzwam-broed en de ademende tape zijn de enige twee producten welke niet vrij voorhanden zijn. Deze producten kan je hier vinden.

Stappenplan voor oesterzwammen kweken op koffiedik op moestuin schaal 

Nu je alle benodigdheden hebt verzamelend kan je aan de slag! Hieronder leiden we je stap voor stap op tot een volwaardige ‘’Urban-Farmer’’!

Stap 1 – hygiëne 

Een goede hygiëne zorgt voor een goede opbrengst aan oesterzwammen.

Maak hiervoor alle gebruiksoppervlakten schoon met bio-ethanol. Dit dood aanwezige schimmels en bacteriën en voorkomt dat er contaminatie (groene schimmel) ontstaat in het koffiedik.

Voorzie de gaten in de kweek emmers van ademende tape.

Stap 2 – Substraat maken 

Koffiedik uit machines kan vaak klonterig zijn. Maak het koffiedik los zodat het goed kan mengen met het oesterzwam-broed.

Juiste vochtigheid van het substraat

Schimmels hebben een vochtige bodem nodig om goed te kunnen groeien. Het koffiedik heeft de juiste vochtigheid als het de kleur van pure chocolade heeft. Water toevoegen helpt om de juiste vochtigheid te krijgen.

Oesterzwam broed toevoegen 

Voordat je het oesterzwam-broed met het koffiedik kan mengen moet je weten hoeveel gewicht koffiedik je hebt om te bepalen hoeveel broed je moet toevoegen. De vuistregel hierin is: op 1 kg koffiedik voeg je 100 gram oesterzwam-broed toe.

Een handige truc is om het koffiedik te wegen en vervolgens 10% van die massa aan broed toe te voegen.

Vanaf nu heet het mengel ‘’substraat’’!

Koffiedik met oesterzwam sporen

Stap 3 – kweek emmers vullen 

Schep het substraat in je kweek emmers tot de rand toe vol en sluit hem af met de deksel. Bewaar de emmers in je kweekruimte en vanaf nu is het een kwestie van wachten…

Stap 4 – Wachten…

Het mycelium heeft ongeveer 3 weken de tijd nodig om het koffiedik te ‘’koloniseren.’’ Gedurende deze fase zal het koffiedik langzaam maar zeker wit kleuren. Dit is het mycelium van de schimmel.

Hierna willen de oesterzwammen gaan groeien. Dit gebeurt meestal tussen de 1 en de 3 weken nadat het koffiedik volledig is gekoloniseerd. Het blijft altijd spannend wanneer de zwammen gaan groeien. Het is tenslotte een biologisch proces en daarmee enigszins onvoorspelbaar. Dus wees geduldig!

Oesterzwam growkit met koffiefilter

Trichoderma – help!

Het kan voorkomen dat, ondanks de hygiëne maatregelen, er toch Trichoderma groeit in je substraat. Geen paniek, dit overkomt de beste!

Wanneer het slechts kleine plekken trichoderma betreft groeit het mycelium van de oesterzwam er gewoon overheen. Zie je nauwelijks nog mycelium van de oesterzwam (witte pluis)? Dan is het verstandig om de inhoud van de emmer te verwijderen en de emmer schoon te maken met heet water.

trichoderma in growkit

Stap 4 – Oesterzwammen oogsten 

Wanneer de zwam begint te ‘’fruiten’’  vormen ze kleine knoppen welke zich door de tape heen drukken. Deze knoppen groeien uit tot volwaardige trossen oesterzwammen!

In deze fase hebben de oesterzwammen licht nodig. Dit kan zowel daglicht als een wand- of bureaulamp zijn. Daarnaast houden de zwammen niet van een droge, schrale lucht. Dan drogen de zwammen namelijk snel uit en fruiten ze niet tot een volledige tros. Mogelijk is jouw ruimte al redelijk vochtig  en zullen de zwammen prima tot bloei komen. Mocht de lucht toch schraal en droog zijn kan je dit oplossen met een bevochtiger of door regelmatig de paddenstoelen benevelen met een plantenspuit.

Vanaf het moment dat de oesterzwammen tevoorschijn komen duurt het 5 à 7 dagen tot ze volledig volgroeid zijn. Daarna gaan ze uitdrogen. Ze kleuren dan lichtbruin en zijn dan taaier. Dit wil je dus voorkomen!

Ben je toch te laat met oogsten? Geen paniek. Lees hier wat je met gedroogde zwammen kunt doen.

Stap 5 – Eet smakelijk!

De oesterzwammen zijn het lekkerst wanneer je ze binnen enkele dagen eet. Ben je opzoek naar de meest fantastische recepten voor je oesterzwammen? Neem dan eens een kijkje bij onze recepten.

Tip voor constante productie van oesterzwammen

Zoals je leest neem de gehele cyclus ongeveer 6 weken de tijd. Na het oogsten kan de emmer uit je kwekerij en plaatsmaken voor een nieuwe emmers met vers substraat.

Als je wekelijks oesterzwammen wil oogsten adviseren we om wekelijks vers substraat te maken. Op deze manier zullen heb je een constante productie!

Hulp bij jouw paddenstoelen project?

Heb je specifieke vragen of begeleiding nodig bij jouw paddenstoelen project? Neem dan gerust eens contact met ons op!

Of bekijk eens de FungiFarm en onze andere blog.